Ζαρός, ετυμολογία της λέξης: προέρχεται από το πληθυντικό μόριο Ζα και το ρήμα ρέω,- ρους και σημαίνει πολλά νερά. Ζαρός : Δήμος, που αποτελείται από τα χωριά Ζαρός, Βορίζια, Μορόνι, Mάκρες, και τους οικισμούς Λαλουμά, Παναγιά.

Σε απόσταση 45 χιλιόμετρα νότια του Ηρακλείου βρίσκεται το κεφαλοχώρι Ζαρός, χτισμένο σε μια καταπράσινη κοιλάδα στους πρόποδες του Ψηλορείτη. Χωριό με μακρόχρονη ιστορία που επιβεβαιώνεται και από τα μινωικά ευρήματα στις Κούρτες και τα υπολείμματα του ρωμαϊκού υδραγωγείου από το οποίο υδρευόταν η αρχαία Γόρτυνα καθώς και από τα Βυζαντινά Μοναστήρια της περιοχής.

Φημισμένος ο Ζαρός για τα πλούσια νερά του, αστείρευτη πηγή ευδαιμονίας για τον τόπο. Εδώ λειτουργεί από το 1988 εργοστάσιο εμφιάλωσης επιτραπέζιου νερού, έχουν φτιαχτεί τεράστιας έκτασης αρδευτικά έργα, εύφορα κτήματα και περιβόλια, κατασκευάστηκε η τεχνητή λίμνη το κόσμημα του Ζαρού, λειτουργούν δυο ιχθυοτροφεία πέστροφας, είναι πνιγμένος κυριολεκτικά στο πράσινο.

Ο επισκέπτης που θα έρθει στο Ζαρό ανεξάρτητα από τι εποχή είναι μπορεί να επισκεφτεί:

Μοναστήρια

• Μονή Αγ. Νικολάου 1 ½ χιλιόμετρα βόρεια του Ζαρού θα βρείτε την μικρή λευκή ταμπέλα Άγιος Νικόλαος που θα σας οδηγήσει στο παλιό γυναικείο Μοναστήρι .Από εδώ ξεκινάει το φαράγγι Εδώ κοντά στη περιοχή Στέρνα είναι η πηγή που υδρεύεται ο Ζαρός και που κατά την αρχαιότητα υδρευόταν και η «Γόρτυς» μέσω πέτρινων καναλιών, τμήματα των οποίων σώζονται έως σήμερα.
• Μονή Βροντησίου Αν συνεχίσεις στον κεντρικό σε απόσταση 4 χιλ από τον Ζαρό, πριν το χωριό Βορίζια και στρίψεις δεξιά θα φτάσεις στο ανδρικό Μοναστήρι Βροντήσι . Πρωτοαντικρίζεις τα δυο μεγάλα πλατάνια στην είσοδο του Μοναστηριού άυπνοι φύλακες του, αιώνες τώρα και τη κρήνη την σκαλισμένη με ανθρώπινες κεφαλές (δεξιά φωτογραφία, συμβολίζουν τους ποταμούς της Εδέμ) που το γάργαρο νερό ασταμάτητα τρέχει και δροσίζει τον επισκέπτη. Η θέα από εδώ κόβει την ανάσα. Μεγαλόπρεπα ξεδιπλώνετε στα μάτια ο κάμπος της Μεσσαράς, η οροσειρά των Αστερουσίων. Το τείχος του Μοναστηριού περιβάλει μια ιστορία που ξεκινάει από τη Β' Βυζαντινή περίοδο, από το 961 μΧ . Κατά τους τελευταίους αιώνες στη Ενετοκρατίας παρουσιάζει μεγάλη άνθηση πνευματική και καλλιτεχνική. Εδώ σε αυτή τη άπειρου κάλλους τοποθεσία, δημιουργείται μεγάλη Σχολή Ζωγραφικής, έρχονται διδάσκουν, μαθητεύουν πολλοί και θαυμαστοί καλλιτέχνες όπως ο Μιχ. Δαμασκηνός, ο Αγγελος και ο Δομίνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco). Ακόμη σώζονται μέσα στην εκκλησία του Αγ. Αντώνιου τοιχογραφίες τους, όπως και στη ερειπωμένη γειτονική Μονή του Βαρσαμονέρου με τον ναό του Αγίου Φανουρίου διακοσμημένο με εξαιρετικές τοιχογραφίες του 15ου αιώνα. Η συμβολή του Μοναστηριού στη πνευματική αναγέννηση της Κρήτης, με τη δημιουργία της Κρητικής Σχολής υπήρξε αξιόλογη και σημαντική.

Τι να δείτε

Ρωτήστε να σας δείξουν το δρόμο για την Παλιάμα, τον Αγ Παντελεήμονα στην Απόληχνο, την Εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής στο Κατωχώρι, και κάντε πικ-νικ στα κατάλληλα διαμορφωμένα καθιστικά κάτω από την δροσιά των αιωνόβιων δέντρων. Νερό υπάρχει πόσιμο. Στο χωριό θα βρείτε πολλά καταστήματα τροφίμων, φούρνους και κρεοπωλεία που παραμένουν ανοιχτά κάθε μέρα και μπορείτε να προμηθευτείτε από κει τα απαιτούμενα για ένα λουκούλλειο γεύμα.

Ανεβείτε στον Προφήτη Ηλία θα δείτε τον πιο ψηλό πέτρινο σταυρό «του Γολγοθά » σε όλη τη Κρήτη και ένα από τα πιο όμορφα ηλιοβασιλέματα. Και αν έχετε τζιπ ζητήστε να σας δείξουν το δρόμο για το Ερημητήριο του Αγ .Ευθυμίου . Εκεί ασκήτεψε ο Άγιος τον 15ο αιώνα . Υπάρχει εκκλησούλα μέσα στο βράχο και από εκεί θα δείτε ένα κομμάτι του φαραγγιού.

Επισκεφτείτε τις Κούρτες Μινωικός αρχαίος οικισμός (ο Μινωίτης βασιλιάς από την κορυφή του λόφου «την καρέκλα του Βασιλιά» επιτηρούσε το βασίλειο του ), Κάντε μια βόλτα, σε ένα εξαιρετικό φυσικό τοπίο, μέχρι τα εγκαταλελειμμένα χωριά Φαρί, και Παλλιάμα που όπως λέγετε επί τουρκοκρατίας λειτουργούσε εκεί Κρυφό Σχολειό. Θα περπατήσετε και θα απολαύσετε τις ομορφιές της φύσης που είναι περίσσιες σε όλη τη περιοχή, ιδανική για πεζοπορία, ορειβασία, και αναρρίχηση.

Περπατήστε στα σοκάκια του Ζαρού,περάστε από τον Γεροντόμυλο, χαθείτε στις γειτονιές παρέα με τον ήχο του γάργαρου νερού που τρέχει μόνιμα στις άκρες των δρόμων και μυρίστε τις ευωδιές των ανθισμένων πολύχρωμων παρτεριών των σπιτιών. Ίσως η μυρωδιά να μπλεχτεί με κείνης του ψωμιού που θα ψήνει κάποια νοικοκυρά στους φούρνους με τα ξύλα που υπάρχουν σχεδόν σε κάθε γειτονιά, μην διστάσετε πήγαινε κοντά και ζητήστε της λίγο από το ψωμί που ψήνει θα την κάνετε περήφανη!!

Επισκεφτείτε τα εργαστήρια κρητικής Αγιογραφίας και το εργαστήριο παραδοσιακών μουσικών οργάνων του κυρίου Στεφανάκη, που υπάρχουν στο χωριό. Ανάλογα με τη περίοδο μπορείτε να παρακολουθήσετε παραδοσιακές γιορτές και εκδηλώσεις του χωριού και της περιοχής (Κλύδωνας, γιορτή νερού, μεγάλο αποκριάτικο καρναβάλι, αγώνες μοτοσικλέτας κλπ). Η λίμνη Το φαράγγι του Ζαρού.

Ξεκινήστε νωρίς το πρωί από την Λίμνη και πάρτε το μονοπάτι βόρεια που οριοθετείτε από ξύλινα κάγκελα θα σας οδηγήσει στο υπέροχο φαράγγι του Ζαρού, 6 χιλιόμετρα, με καταρράχτες, πράσινο, θέα προς το χωριό, πλαγιές για αναρρίχηση, ευκολοδιάβατο, πολύ καλή εμπειρία και για αρχάριους ορειβάτες. Προσπερνώντας το φαράγγι διασχίζοντας το μονοπάτι μέσα από το Δάσος του Ρούβα, καταλήγεις στους Δυο Πρίνους . Εκεί είναι η εκκλησία της Αναλήψεως που κάθε χρόνο γίνετε πανηγύρι και συρρέουν πολλοί προσκυνητές, κρατώντας μάλιστα και τα φαγητά τους και μετά τη λειτουργία γίνονται μια παρέα που γλεντούν μέχρι αργά το απόγευμα. Μπορείτε επίσης να φτάσετε εκεί με αυτοκίνητο (προτιμότερο τζιπ ) από τον δασικό δρόμο δίπλα από τη Μονή Βροντησίου. Από τον Ζαρό περνάει το Ευρωπαϊκό ορειβατικό μονοπάτι Ε4 που διασχίζει τον Ψηλορείτη.

Αν διαθέτετε Enduro μηχανή και διάθεση για απόδραση στη φύση, επικοινωνήστε με τη Λέσχη Μοτοσικλετιστών Ζαρού (Λε.μό.ζα - 0894 31650 ή 31301) για να σας προτείνουν διαδρομές μέσα από ποτάμια ορεινές και πεδινές τοποθεσίες και να σας προμηθεύσουν με χάρτες. Η εμπειρία θα είναι μοναδική.

Οι καλοφαγάδες θα γευτούν νοστιμιές σπιτικές στις ταβέρνες του χωριού. Πρέπει να αναφέρουμε ότι όλες οι ταβέρνες του χωριού χρησιμοποιούν ντόπια κρέατα, που τις περισσότερες φορές είναι από ζωντανά που οι ίδιοι έχουν εκθρέψει, λαχανικά από τα περιβόλια τους, ελαιόλαδο και κρασί σπιτικό και ψάρια φρέσκα μια που ο Ζαρός διαθέτει δυο ιχθυοτροφεία πέστροφας και σολομού. Όλες δέχονται παραγγελίες για να προετοιμάσουν για την παρέα σας κάποιο ιδιαίτερο φαγητό ( χοχλιούς, αγκινάρες με κουκιά, κόκορας κρασάτος κλπ).

• «ΟΑΣΗ» 0894 31182 Ανδρουλάκης Μανόλης Η ταβέρνα είναι στο κέντρο του χωριού, απέναντι από το ταχυδρομείο και πράγματι είναι μια όαση δροσιάς και απόλαυσης το φαγητό κάτω από τις μουριές
• «ΒΟΤΟΜΟΣ» 0894 31666 - 31301, Αλμπατάκης-Φραγκιαδάκης Η ταβέρνα είναι δίπλα στο Ξενοδοχείο ΙΔΗ, με μεγάλη κλιματιζόμενη αίθουσα και όμορφη αυλή, έχει δικό της ιχθυοτροφείο και διαθέτει πάντα φρέσκια πέστροφα και σολομoπέστροφα. Ζητήστε τον «Τούρκο» να σας σερβίρει. Σερβιτόρος 15 χρόνια στη ταβέρνα έχει γράψει τη δική του ιστορία στους περισσότερους Ευρωπαϊκούς Τουριστικούς οδηγούς για την Κρήτη. Θα σας προτείνει ένα εύγευστο μενού ανάμεσα σε 110 διαφορετικά πιάτα με νοστιμιές από την διεθνή και Κρητική κουζίνα.
• Ταβέρνα «Η Λίμνη του Ζαρού» 0894 31338 Δημήτρης Δαμιανάκης. Δίπλα στη λίμνη του Ζαρού βρίσκεται η οικογενειακή ταβέρνα «Η Λίμνη του Ζαρού». Μια υπέροχη πρόταση για καφέ το πρωί, για ουζάκι, για γεύμα το μεσημέρι, για παγωτό το απόγευμα για βραδινό. Τηλεφωνήσετε από πριν και ζητήστε ο μικρός γιος της οικογένειας ο Γιώργος να ετοιμάσει για σας ξεχωριστές νοστιμιές (προτείνω Μουσακά σε πήλινο ).

Καφενεία και μπαράκια

Στην είσοδο του χωριού είναι ένα γραφικό καφενεδάκι του κύριου Στέλιου απολαύστε τον καφέ σας κάτω από την κληματαριά μα και αν πεινάτε οι κόρες του είναι πάντα πρόθυμες να σας ετοιμάσουν ομελέτα και σαλάτα και χωριάτικο παξιμάδι με μια κούπα καλό κρασί. Στα πολλά καφενεία του Ζαρού, θα απολαύσετε παγωμένη ντόπια ρακί και την φιλοξενία των κατοίκων. Θα σας κεράσουν και ας μην σας ξέρουν!! Μην σας φανεί παράξενο σε τούτο τον τόπο η γνησιότητα ζει απείραχτη από την εξέλιξη, η φιλοξενία και η απλότητα είναι τρόπος ζωής. Το βράδυ δοκιμάστε ένα από τα 37 διαφορετικά εξωτικά κοκτέιλ, φτιαγμένα από τον Γιώργο, στο μπαράκι του Ξενοδοχείου ΙΔΗ με καλή μουσική. Παγωμένα ποτά, καλή παρέα και συζήτηση στο ΚΑΦΕ ΜΙΚΡΟ του Θέμη (μέσα στο χωριό) και στα μπαράκια ΓΕΝΑΡΗ και LIBERO.

Και για την διανυκτέρευσή σας:

• Ξενοδοχείο ΙΔΗ (0894 31301 και 31302) Κτισμένο στη μαγευτική τοποθεσία «Βότομος» πνιγμένο στα πλατάνια (600ιων χρόνων) και στα νερά. Σύγχρονο ξενοδοχείο με προσεγμένα δωμάτια με Α/C, με μεγάλους λουλουδιασμένους κήπους, με πισίνα, μπαράκι, εστιατόριο, ταβέρνα. Δίπλα από το ξενοδοχείο υπάρχει ο παμπάλαιος μύλος του κυρ-Μιχάλη. Νερόμυλος που προϋπάρχει 400 χρόνια και που ακόμη προσφέρει παραδοσιακά τις υπηρεσίες του στους παλιούς και νέους πελάτες και που ο επισκέπτης μπορεί να αγοράσει αλεύρι.
• Ξενοδοχείο Κέραμος 0894 31352 Μικρό αλλά πολύ φροντισμένο μέσα στο Ζαρό. Με ευρύχωρα δωμάτια που διαθέτουν πολυκούζινο, ψυγείο TV. Ο επισκέπτης θα απολαύσει ένα αξέχαστο Κρητικό πρωινό φτιαγμένο από την κυρία Κατερίνα με σπιτικά υλικά, γάλα φρέσκο της κατσίκας, μυζήθρα φτιαγμένη από βραδύς, χορτοπιτάκια, πιταράκια με μέλι, ξυνόχοντρο, τσάι του βουνού και ό,τι άλλο δεν μπορείς να φανταστείς!
• Ενοικιαζόμενα δωμάτια Χαρίκλεια 0894 31787 Βρίσκεται στη είσοδο του χωριού όπου θα σας υποδεχτούν με παγωμένο ρακάκι ή καφεδάκι πριν ακόμη μπείτε στα δωμάτια.
• Αναστασία 0894 31132 Το αναπαλαιωμένο αρχοντικό της κυρά Αναστασίας με τους «οντάδες» και τα « δώματα» είναι η καλύτερη πρόταση για παρέες έως 8 ατόμων που θα νιώσουν την «ζεστασιά και τη γλυκύτητα» της κυρά Αναστασίας. Στην αυλή του κρητικού σπιτιού υπάρχει φούρνος με ξύλα και είναι στην διάθεση σας για να δοκιμάσετε τις μαγειρικές σας ικανότητες. Διαθέτει καθιστικό με τζάκι, και ευρύχωρη κουζίνα -τραπεζαρία.

Χρήσιμα τηλέφωνα

• Βενζινάδικα ανοιχτά και τις Κυριακές
  • ΜΑΜΙΔΑΚΗΣ 0894 31226 ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗΣ
  • SHELL 0894 31378 ΚΑΡΑΝΤΗΝΟΣ
• Φαρμακείο 0894 31386 ΣΤΑΜΑΤΑΚΗΣ
• Μονή Βροντησίου 0894 31247
• Μονή Αγ. Νικολάου 0894 31246
• Δήμος 0894 31331
• Αστυνομία 0894 31210